🎯 مسکن حمایتی برای پولدارها؟ / وقتی دهکهای بالا بیشترین سهم را بردند
آمار جدید وزارت راه و شهرسازی نشان میدهد بیش از ۳۰ درصد پروژههای حمایتی مسکن ۹۹ ساله به دهکهای پردرآمد جامعه تعلق گرفته است. این آمار در حالی منتشر شده که هدف اصلی طرحهای حمایتی، کمک به دهکهای پایین جامعه برای خانهدار شدن عنوان شده بود. آیا طرح نهضت ملی مسکن از مسیر اصلی خود منحرف شده است؟

وقتی سیاستهای حمایتی به سمت توانگران متمایل میشود
برنامههای حمایتی دولت در حوزه مسکن، بهخصوص طرح نهضت ملی مسکن، با شعار حمایت از اقشار کمدرآمد و رفع مشکل خانهدار شدن برای دهکهای پایین جامعه آغاز شد. اما بررسیهای جدید از توزیع پروژههای این طرح در بین دهکهای مختلف درآمدی، پرده از واقعیتی عجیب برداشته است:
بیش از ۲۴۵ هزار واحد مسکن حمایتی به دهکهای هشتم، نهم و دهم—یعنی پردرآمدترین گروههای جامعه—تعلق گرفته است.
این سهمگذاری، پرسشهای بسیاری را در اذهان عمومی و کارشناسی ایجاد کرده:
آیا عدالت اجتماعی در تخصیص منابع حمایتی رعایت شده؟ سیستم شناسایی دهکها چقدر دقیق عمل کرده؟ و آیا منابع عمومی در مسیر درستی هزینه شدهاند؟
📊 آمار دقیق؛ دهکهای بالا در صدر جدول
براساس اطلاعات منتشرشده تا پایان تیرماه ۱۴۰۴ از سوی وزارت راه و شهرسازی:
| دهک درآمدی | تعداد واحد تخصیصیافته | درصد از کل پروژهها |
|---|---|---|
| دهک ۱ | ۳۸٬۶۵۰ واحد | حدود ۵٪ |
| دهک ۲ | ۷۲٬۴۲۰ واحد | ۹٪ |
| دهک ۳ | ۸۶٬۵۰۰ واحد | ۱۰٪ |
| دهک ۴ | ۱۰۱٬۵۵۸ واحد | ۱۲٪ |
| دهک ۵ | ۸۰٬۱۸۲ واحد | ۱۰٪ |
| دهک ۶ | ۸۸٬۱۸۰ واحد | ۱۱٪ |
| دهک ۷ | ۸۹٬۸۰۰ واحد | ۱۱٪ |
| دهک ۸ | ۸۹٬۲۹۷ واحد | ۱۱.۱٪ |
| دهک ۹ | ۸۵٬۵۸۹ واحد | ۱۰.۵٪ |
| دهک ۱۰ | ۶۹٬۸۰۰ واحد | ۸.۵٪ |
🔻 مجموع سه دهک بالای درآمدی (۸ تا ۱۰):
۲۴۴٬۶۸۵ واحد یعنی بیش از ۳۰ درصد از کل پروژهها!
🧐 چرا دهکهای بالا سهم بیشتری گرفتهاند؟
دلایل متعددی میتواند در اختصاص بخش قابل توجهی از پروژههای حمایتی به افراد پردرآمد نقش داشته باشد:
✅ ۱. ضعف سامانه رفاه ایرانیان
سامانهای که وظیفه تشخیص وضعیت اقتصادی متقاضیان را دارد، ممکن است بهروزرسانی نشده باشد یا به دادههای دقیق بانکی و مالیاتی دسترسی کامل نداشته باشد.
✅ ۲. امکان دور زدن نظام شناسایی دهکها
در برخی موارد، افراد پردرآمد با ارائه اطلاعات ناقص یا حتی از طریق واسطهها و ثبت درخواست با کد ملی اقوام یا افراد کمدرآمد، توانستهاند در پروژهها ثبتنام کنند.
✅ ۳. شرایط آسان برای ثبتنام
در آغاز طرح، تنها داشتن فرم “ج” سبز، عدم مالکیت خانه و عدم دریافت تسهیلات از دولت کافی بود—مواردی که لزوماً به معنای درآمد پایین نیستند.
✅ ۴. اولویت دادن به سرعت ساخت به جای دقت در جامعه هدف
برای نشان دادن پیشرفت پروژهها، بعضی پیمانکاران و ادارات، تمرکز را بر آغاز سریع عملیات ساخت قرار دادهاند، بدون بررسی کافی وضعیت متقاضیان.
💬 نظرات کارشناسان؛ هشدار نسبت به انحراف از عدالت اجتماعی
🔹 دکتر فاطمیامین (کارشناس اقتصاد شهری):
«اختصاص مسکن حمایتی به دهکهای بالا، خلاف فلسفه عدالت اجتماعی است. این یک سیاست معکوس حمایتی است که در نهایت منجر به بیاعتمادی عمومی نسبت به پروژههای دولتی خواهد شد.»
🔹 سعید غلامی (تحلیلگر سیاستهای رفاهی):
«دولت باید فوراً فرآیند شناسایی دهکها را بازنگری کند. استفاده از دادههای مالیاتی، تراکنشهای بانکی و ثبتنامهای چندگانه در سیستمهای مختلف باید تجمیع شود تا امکان خطا کاهش یابد.»
⚠️ عواقب اجتماعی و اقتصادی این روند
اختصاص پروژههای حمایتی به اقشار مرفه نهتنها منابع عمومی را هدر میدهد، بلکه:
-
فرصت خانهدار شدن برای نیازمندان واقعی را از بین میبرد
-
بیاعتمادی به طرحهای دولتی در افکار عمومی ایجاد میکند
-
باعث گسترش نابرابری در دسترسی به خدمات حمایتی میشود
-
بازار اجاره را پرتنشتر میکند، چون دهکهای پایین همچنان مستأجر میمانند
-
سرمایه عمومی کشور به جای حمایت، به تجملگرایی مسکنی دامن میزند
🔍 پیشنهادها برای اصلاح وضعیت موجود
-
اصلاح فوری سیستم دهکبندی
با استفاده از اطلاعات دقیق بانک مرکزی، بیمه، مالیات و تراکنشها. -
بازبینی و غربالگری مجدد متقاضیان فعلی
بهویژه در دهکهای بالا و افرادی که مشخصات اقتصادیشان با دهک مربوطه همخوانی ندارد. -
افزایش شفافیت در گزارشهای تخصیص پروژهها
انتشار عمومی آمار تخصیص واحدها به تفکیک دهک، استان، و وضعیت پیشرفت پروژه. -
محدودسازی ثبتنام برای دهکهای هفتم به بالا
در صورت وجود متقاضی از دهکهای پایین، باید اولویت به نیازمندان واقعی داده شود.
📌 جمعبندی: آیا عدالت در طرح نهضت ملی مسکن رعایت شده است؟
اگرچه دولت با شعار حمایت از اقشار ضعیف، طرحهایی نظیر نهضت ملی مسکن را کلید زد، اما آمارها نشان میدهد که در عمل، دهکهای بالای درآمدی نیز سهم بالایی از این پروژهها داشتهاند—موضوعی که میتواند منجر به ناکارآمدی و حتی بیعدالتی ساختاری در حوزه مسکن شود.
ادامه این روند، نهتنها به هدف اصلی «خانهدار کردن نیازمندان» آسیب میزند، بلکه شکاف طبقاتی را نیز عمیقتر میکند. حال زمان آن فرا رسیده که با بازنگری در شیوه تخصیص، سامانههای شناسایی دهکها، و افزایش شفافیت، جلوی انحراف منابع گرفته شود.
❓ سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا دهکهای بالا واقعاً به مسکن حمایتی نیاز دارند؟
خیر. اصولاً این دهکها توانایی خرید خانه در بازار آزاد را دارند و نیازی به استفاده از منابع عمومی ندارند.
۲. چگونه دهک خود را بدانیم؟
از طریق سامانه رفاه ایرانیان میتوان با وارد کردن اطلاعات شغلی و درآمدی، دهک خود را مشاهده کرد.
۳. آیا امکان تغییر دهک در سامانه وجود دارد؟
در صورت وجود خطا، افراد میتوانند درخواست بازبینی دهند. اما این فرآیند هنوز زمانبر و غیردقیق است.
۴. سهم هر دهک چگونه محاسبه میشود؟
بر اساس دادههای اقتصادی، خانوارها به ۱۰ دهک تقسیم شدهاند و درصدی از پروژههای مسکن حمایتی به آنها اختصاص مییابد.
۵. آیا دولت برای اصلاح این روند برنامهای دارد؟
در حال حاضر خبر رسمیای از اصلاح فرایند تخصیص منتشر نشده، اما فشار رسانهای و اجتماعی ممکن است به اصلاحاتی در آینده منجر شود.


