ممنوعیت اشتغال زنان از سوی زاکانی، واقعیت دارد؟
به گزارش وبسایت اویم شاهانه به نقل از دیدهبان ایران، حبیب کاشانی، عضو شورای شهر تهران، در اردیبهشت ماه سال جاری تذکری را مطرح کرد. او خواستار بهرهگیری از توان بانوان دارای گواهینامه رانندگی پایه یک شد. کاشانی اظهار داشت: “بانوان زیادی هستند که گواهینامه پایه یک و تخصص لازم را دارند؛ بنابراین، درخواست میشود از این بانوان برای اشتغال به عنوان راننده در اتوبوسها استفاده شود و توانمندیهای آنها به کار گرفته شود.”
پس از این درخواست، سردار سید تیمور حسینی به سرعت حمایت رسمی خود را از حضور زنان در رانندگی وسایل نقلیه سنگین و حمل و نقل عمومی اعلام کرد. حسینی به دقت بالاتر زنان در رانندگی اشاره کرد و گفت: “بر اساس آمار، در تهران بین ۳۴۰ تا ۳۵۰ زن دارای گواهینامه پایه یک هستند. این آمار فقط به پایتخت محدود نمیشود. بسیاری از این بانوان هماکنون در جادههای کشور با کامیونها، کامیونتها و اتوبوسهای مسافربری مشغول به کارند. آنها سوابق موفق و بدون حادثهای دارند. این وضعیت نشان میدهد که توانایی بالای زنان در این بخش نباید نادیده گرفته شود.” او افزود: “اگر مدیریت شهری و سازمانهای مرتبط تصمیم به استخدام بانوان در خطوط بیآرتی بگیرند، پلیس راهور نهتنها مخالفت نمیکند، بلکه کاملاً از آن حمایت خواهد کرد. این اقدام میتواند به ایجاد اشتغال برای زنان کمک کند و برابری شغلی را در زمینههایی که قبلاً بهطور سنتی مردانه تلقی میشدند، فراهم آورد.”
پس از حمایت پلیس راهور و اعلام آمادگی آنها برای بهکارگیری زنان در رانندگی اتوبوسهای شهری، علیرضا زاکانی، شهردار تهران، نیز در حاشیه جلسه هیئت دولت موضع شهرداری تهران را بیان کرد. او اعلام کرد که شهرداری کاملاً آماده اجرای این طرح است و درباره استخدام زنان دارای گواهینامه پایه یک در اتوبوسرانی بیآرتی تهران گفت: “از نظر بنده اشکالی ندارد و اتفاقاً ما برنامه برای جذب آنان داریم.”
با این حال، پیشنهاد جذب بانوان در اتوبوسرانی ادامه یافت. چهار ماه پس از آن، حبیب کاشانی تذکر قبلی خود را دوباره مطرح کرد. اما این بار، زاکانی در پاسخ به او اعلام کرد که بهکارگیری زنان در اتوبوسرانی با “مشکل قانونی” مواجه است.
زاکانی در پاسخ خود به تذکر کاشانی توضیح داد که شغل اتوبوسرانی بر اساس ماده ۷۵ قانون کار، جزو مشاغل سخت و زیانآور دستهبندی میشود. او به همین دلیل اعلام کرد که این شغل برای بانوان ممنوع است و عملاً زنان نمیتوانند با شرکت اتوبوسرانی قرارداد استخدامی داشته باشند.
اما قانون کار در این مورد چه میگوید؟ ماده ۷۵ قانون کار تصریح میکند: “انجام کارهای خطرناک، سخت و زیانآور و همچنین حمل بار بیش از حد مجاز با دست و بدون ابزارهای مکانیکی برای کارگران زن ممنوع است. دستورالعمل مربوط به نوع و میزان این موارد باید با پیشنهاد شورای عالی کار به تصویب وزیر کار و امور اجتماعی برسد.”
این استناد شهرداری تهران به سخت و زیانآور بودن شغل و ممنوعیت فعالیت بانوان در آن، صحیح نیست. زیرا بر اساس قانون، سخت و زیانآور بودن یک شغل به معیارهای شرایط کاری، سلامت و بازنشستگی مرتبط است و محدودیت جنسیتی ایجاد نمیکند. مشاغل سخت و زیانآور ممکن است مزایای بازنشستگی متفاوتی داشته باشند؛ مثلاً شامل بازنشستگی زودتر، حقوق اضافی یا بیمههای خاص میشوند.
شهرداری تهران مدعی است که طبق قانون، رانندگان حمل بار و مسافر درون و برون شهری جزو مشاغل سخت به شمار میآیند. با این حال، بسیاری از زنان راننده در کشور بر روی اتوبوسهای برونشهری فعالیت میکنند. فعالیت این رانندگان از سوی وزارت راه و پلیس راهور هیچ ایرادی ندارد.
حتی در شهرداری تهران، تعداد زیادی از بانوان آتشنشان مشغول به کارند که شغل آنها نیز سخت و زیانآور محسوب میشود. اما در بخش اتوبوسرانی، به نظر میرسد تمایلی به استخدام بانوان وجود ندارد.
سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران، در گفتگو با دیدهبان ایران اظهار داشت که رانندگی جزو مشاغل سخت و زیانآور نیست. او گفت: “حداقل تا جایی که بنده اطلاع دارم، رانندگی چه خودرو سبک و چه سنگین، هیچکدام در فهرست مشاغل سخت و زیانآور قرار نمیگیرند؛ مگر در شرایط خاص و محدود، مانند رانندگی در محیطهای معدن.”
گلپور تأکید کرد که حتی اگر شغلی در فهرست مشاغل سخت و زیانآور قرار گیرد، نمیتوان زنان را از فعالیت در آن منع کرد. او افزود: “بلکه آنها مشمول قانون خواهند بود و زیانآور بودن به معنای مزایای مربوط به بازنشستگی است که زودتر شامل حالشان میشود؛ به عنوان مثال یک سال کار در این شغل برای بازنشستگی معادل یک سال و نیم حساب میشود. این به معنای منع حضور زنان در این مشاغل نیست.”
وی همچنین گفت: “رانندگی تاکنون از نظر وزارت کار جزو مشاغل سخت و زیانآور محسوب نشده است. اگرچه کرامت و شرایط ویژه بانوان که باید توسط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی رعایت شود، اهمیت دارد؛ اما هیچ محدودیت قانونی برای فعالیت زنان در حرفه رانندگی وجود ندارد. طبق قانون کار، زنان در معرض بلند کردن اجسام سنگین یا فعالیتهای زیانآور با محدودیتهایی مواجه هستند، اما رانندگی جزء این دسته نیست و هیچ دستورالعملی مبنی بر منع آن برای بانوان صادر نشده است.”
او اشاره کرد که زنان در جمهوری اسلامی ایران امکان دریافت گواهینامههای مرتبط با این مشاغل را دارند. این مهارتها برای استفاده عملی و بهرهمندی از توانمندیهای آنهاست، نه صرفاً نگهداری گواهینامهها در گوشهای.
رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران افزود: “هیچ منع قانونی برای زنان در حرفه رانندگی وجود ندارد. اگر برخی مسئولان به هر دلیلی تمایلی به استفاده از توانمندیهای زنانی که علاقهمند به حضور در رشتهها و تخصصهای خاص هستند، ندارند؛ باید قانون مربوطه را ارائه دهند و نباید بهانههای غیرقانونی بیاورند.”
گلپور مجدداً تأکید کرد: “زنان در جمهوری اسلامی امکان دریافت گواهینامههای مرتبط با این مشاغل را دارند. این مهارتها برای استفاده عملی و بهرهمندی از توانمندیهای آنهاست، نه صرفاً نگهداری گواهینامهها در گوشهای. این مهارتها باید در راستای شغلی که انتخاب میکنند، به کار گرفته شود.”
او در ادامه گفت: “تا این لحظه، رانندگی جزو مشاغل سخت و زیانآور نبوده است. اگر قانونی در این حوزه وجود دارد، باید برای ما که در این زمینه فعالیت میکنیم، ارائه شود تا افرادی که به آن استناد میکنند، شفافیت قانونی داشته باشند.”
رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران، با اشاره به وضعیت مشاغل سخت و زیانآور در کشور، اظهار داشت: “با وجود تصریح ماده ۷۵ قانون کار در حوزه مشاغل سخت و زیانآور، متأسفانه بسیاری از این مشاغل بر عهده زنان گذاشته شده است. برای مثال، شغل پرستاری جزو مشاغل سخت و زیانآور محسوب میشود، اما غالباً زنان در این حرفه فعالیت میکنند.”
او افزود: “در بسیاری از بخشها ممنوعیت شیفت شبانه برای زنان وجود دارد، اما در مشاغلی مانند پرستاری، زنان به ویژه در شیفتهای شبانه مشغول به کار هستند. حتی در برخی کارگاهها و کارخانهها نیز زنان در شیفتهای عصرگاهی و شبانه حضور دارند؛ در حالی که این مشاغل هم در دسته سخت و زیانآور قرار میگیرند.”
گلپور با بیان اینکه مسائل اجتماعی، معیشتی و شرایط اقتصادی زنان را به این سمت سوق داده است، ادامه داد: “با وجود قانون، اشتغال زنان به میزان بالایی در مشاغل سخت و زیانآور مشاهده میشود. پرسش اینجاست که آیا شغل رانندگی برای مردان – چه در بخش درونشهری و چه برونشهری – به عنوان شغل سخت و زیانآور شناخته شده است؟ اگر پاسخ مثبت است، چرا قانونگذار آن را برای مردان اعمال نمیکند؟”
وی تأکید کرد: “نکته بعدی یک تعارض آشکار است. در جادههای برونشهری و در شرایط بسیار دشوارتر حمل بار و مسافر، زنان نیز رانندگی میکنند و منع قانونی برای آن وجود ندارد. اما اگر همین زنان بخواهند در داخل شهر و در شرایط آسانتر کار کنند، با منع روبهرو میشوند. این موضوع در حقیقت نقض غرض است.”
رئیس کانون عالی انجمنهای صنفی کارگران ایران خاطرنشان کرد: “به نظر میرسد این موضوع بیشتر بهانهای برای جلوگیری از بهکارگیری زنان است. مسئولان باید شرایطی را فراهم کنند که نه زنان و نه مردان در مشاغل سخت و زیانآور مشغول به کار نباشند. همچنین، ضروری است تفاوت میان مشاغل سخت و زیانآور منطبق با قانون کار و سایر مشاغل مشخص شود. مسئولان نباید به بهانه زن بودن، مانع فعالیت زنانی شوند که با آموزش در دانشگاهها و سازمان فنیوحرفهای مهارت و تخصص کسب کردهاند.”
او افزود: “گواهینامههای پایه سه، پایه دو و پایه یک که بر اساس قوانین جمهوری اسلامی ایران صادر میشوند، نشاندهنده آن است که هیچ منع قانونی برای اشتغال زنان در حوزه رانندگی وجود ندارد. بنابراین، محروم کردن زنان صرفاً به دلیل جنسیت، خلاف قانون و عدالت است.”
گلپور در پایان تصریح کرد: “اگر مسئولی واقعاً نگران مشاغل سخت و زیانآور زنان است، بهتر است به جامعه چندین هزار نفری پرستاران کشور توجه کند. قوانینی حمایتی در حوزه پرستاری برای این زنان نادیده گرفته شده است. این پرستاران با حقوق اندک کار میکنند، در حالی که شغلشان حتی به عنوان سخت و زیانآور محاسبه نمیشود. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی باید با نظارت دقیقتر در حوزه بازرسی، به وضعیت این زنان رسیدگی کند.”
رانندگی بانوان موضوع جدیدی نیست. در دهههای ۸۰ و ۹۰ نیز، حدود ۱۴ راننده زن در تهران مشغول به کار بودند. همچنین، در گفتگو با یک فعال حوزه کارگری تأیید شد که ممنوعیت بانوان از شغلی به بهانه زیانآور بودن، به هیچ وجه صحیح نیست.
با وجود توانمندی و سابقه موفق زنان در رانندگی وسایل نقلیه سنگین، برخی مسئولان با بهانههایی نامعقول مانع حضور آنها در اتوبوسرانی شهری میشوند. استناد به “سخت و زیانآور بودن شغل” تنها یک توجیه است؛ چرا که قانون هیچ محدودیتی برای زنان در این حرفه قائل نشده است. اگر ارادهای واقعی برای برابری شغلی وجود داشت، بانوان سالها پیش در خطوط بیآرتی مشغول به کار میشدند، نه اینکه امروز با چنین بهانههای بیاساسی مواجه گردند.
منبع: دیدهبان ایران
