فعالسازی سازوکار ماشه؛ چالشها، پیامدها و فرصتهای دیپلماسی ایران
به گزارش خبرگزاری اویم شاهانه به نقل از خبرنگار مهر، فعال شدن مکانیسم ماشه بار دیگر اذهان را به سمت تحریمهای شورای امنیت معطوف کرده است. در حالی که این سازوکار میتواند فشارهای اقتصادی و سیاسی متعددی را بر جمهوری اسلامی ایران تحمیل کند، نقشآفرینی فعال دیپلماتیک و همراهی کشورهای مهم عضو گروه بریکس، قادر است تا حد قابل توجهی از اثرگذاری این تحریمها بکاهد و اجرای آنها را با موانع جدی روبرو سازد. در همین راستا، خبرگزاری اویم شاهانه با «سید رضا صدرالحسینی»، کارشناس مسائل سیاست خارجی، به گفتگو نشسته و ابعاد مختلف این مکانیسم و ظرفیتهای دیپلماسی ایران برای بهرهگیری از توانمندیهای کشورهای عضو بریکس را مورد بررسی قرار داده است.
**تبعات فعال شدن مکانیسم ماشه**
صدرالحسینی در پاسخ به این سوال که فعال شدن مکانیسم ماشه چه پیامدهایی در عمل میتواند به دنبال داشته باشد و آیا صرفاً ابزاری برای اعمال فشار سیاسی و اقتصادی است یا زمینهساز تشدید تنشها و حتی درگیریهای نظامی، اظهار داشت: جمهوری اسلامی ایران همواره بر جدیت، حسن نیت و مسئولیتپذیری در مذاکرات و تلاش برای یافتن راه حل دیپلماتیک در خصوص موضوع هستهای تاکید داشته است. این رویکرد در اظهارات رئیس جمهور، سخنرانی وزیر امور خارجه در شورای امنیت، نامههای وزیر امور خارجه به دبیرکل سازمان ملل و همتایان خود، بیانیههای وزارت امور خارجه و پیامهای وزیر و سخنگوی این وزارتخانه به وضوح قابل مشاهده است.
وی افزود: طرف مقابل در این شرایط تلاش میکند با ایجاد یک “بازی سرزنش”، جمهوری اسلامی ایران را مقصر جلوه دهد. این در حالی است که عدم پایبندی طرفهای غربی به تعهدات خود در برجام، موجب شکست این ابتکار چندجانبهگرایانه شد. با این وجود، ایران با تجربیات فراوانی که در زمینه خنثیسازی و دور زدن تحریمها دارد، راههای برونرفت از این وضعیت را نیز در اختیار دارد.
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به فراز و نشیبهای فراوان پیرامون احتمال فعالسازی مکانیسم ماشه در چارچوب توافق هستهای برجام، تصریح کرد: در حالی که برخی از تنظیمکنندگان توافق برجام، پیشتر این موضوع را غیرقابل اجرا یا فاقد مبنای حقوقی در متن توافق میدانستند، برخی کشورهای اروپایی به همراه ژاپن اعلام کردند که این مکانیسم علیه جمهوری اسلامی ایران اجرایی شده است. لازم است به دقت بررسی شود که مکانیسم ماشه تاکنون چه اقداماتی انجام داده و تلاشهای مقامات مسئول در جمهوری اسلامی ایران برای توقف یا تداوم آن، چه اهمیتی دارد.
صدرالحسینی با تقدیر از ابتکارات و تدابیر هوشمندانه جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با اقدام غیرقانونی سه کشور اروپایی و کاهش اثرات منفی آن در عرصههای داخلی و بینالمللی، خاطرنشان کرد: زیادهخواهی و بدعهدی مکرر طرفهای اروپایی، که تحت هدایت مستقیم آمریکا صورت گرفت، مانع از تحقق نتایج مثبت این تلاشها شد و در نهایت، اقدام ناموجه و غیرقانونی این سه کشور در تبعیت کامل از سیاستهای آمریکا به مرحله اجرا درآمد.
وی با یادآوری این نکته که پیش از سال ۲۰۱۵، شش قطعنامه علیه ایران به تصویب رسیده بود که توافق برجام آنها را متوقف کرد، اظهار داشت: مفاد این قطعنامهها بیشتر بر موضوعات هستهای و موشکی در جمهوری اسلامی ایران تاکید دارد. البته برخی از تحلیلگران، که عمدتاً در خارج از کشور مستقر هستند و تحلیلهای آنها از طریق ترجمه یا تاثیرگذاری بر بیان تحلیلگران داخلی قابل دریافت است، این موضوع را به شدت بزرگنمایی کرده و آن را به سمت موضوع نظامیگری علیه ایران سوق میدهند.
صدرالحسینی تاکید کرد: هیچیک از ۶ قطعنامه مصوب شورای امنیت سازمان ملل، موضوع اصل ۴۲ منشور سازمان ملل و فصل هفت را مورد تاکید قرار نداده است. وی در ادامه افزود: تمام آنچه که تاکنون در دو حوزه هستهای و موشکی در طول یک دهه گذشته متوقف شده بود، توسط تحریمهای چندلایه با بیش از ۴ هزار و ۸۰۰ تحریم، اجرایی شده است و ملت ایران توانستهاند به شیوههای مختلف بخش عمدهای از این تحریمها را خنثی نموده یا دور بزنند.
این کارشناس مسائل سیاست خارجی با بیان اینکه مسئله ماشه بیش از آنکه به طور مستقیم بر اقتصاد روزمره مردم یا امنیت ملی ایران تاثیر داشته باشد، کارکرد روانی و فشار بر افکار عمومی ملت ایران را هدف قرار میدهد، به سوالی درباره چگونگی بهرهبرداری ایران از ظرفیتهای کشورهای عضو بریکس برای کاهش اثرگذاری تحریمها پاسخ داد.
**نقش بریکس در خنثی سازی تحریم ها**
صدرالحسینی با تاکید بر اینکه ظرفیتهای ایجاد شده در طول یک دهه گذشته، به واسطه تلاشهای مقامات و دولتهای مختلف، امروز جمهوری اسلامی ایران را از تنشهای شدید اقتصادی ناشی از تحلیلهای غیرمنطقی و غیراصولی مکانیسم ماشه مصون داشته است، عضویت ایران در بریکس را به عنوان یکی از این ظرفیتها معرفی کرد و افزود: بریکس بخش عمدهای از تجارت جهانی و پوشش جمعیتی جهان را در اختیار دارد.
وی خاطرنشان کرد: بخشی از کشورهای عضو بریکس در تعاملات اقتصادی خود تلاش میکنند اهرم دلار را از معادلات خارج کرده و از طریق تهاتر کالا یا پول مورد توافق، تعاملات اقتصادی خود را تنظیم کنند. جمهوری اسلامی ایران میتواند از این ظرفیت به نحو مطلوب بهرهبرداری نماید.
صدرالحسینی با اشاره به اینکه بخش عمدهای از تجارت کنونی ایران با کشورهای عضو بریکس انجام میشود، چشمانداز افزایش این تعاملات اقتصادی، بانکی و بندری را برای ایران بسیار روشن و وسیع ارزیابی کرد و گفت: چه بسا موضوع فعال شدن مکانیسم ماشه بتواند جمهوری اسلامی ایران را در استفاده از این ظرفیتها تشویق نماید و شرایط جدید اقتصادی را برای بحثهای گوناگون در بخشهای تولید، تجارت، فنی و مهندسی و تعاملات اقتصادی ایران فراهم آورد.
وی با تاکید بر اینکه از دیدگاه ایران، قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت و محدودیتهای مندرج در آن در خصوص برنامه هستهای، در موعد مقرر (۲۶ مهر ۱۴۰۴) خاتمه یافته تلقی میشود، تصریح کرد: ما هیچ تعهدی برای اعضای سازمان ملل متحد در قبال مفاد و سازوکارهای قطعنامههای لغو شده قائل نیستیم و در این مسیر از همراهی شرکای نزدیک خود مانند روسیه، چین، کشورهای عضو بریکس و تعدادی از همسایگان خود نیز برخورداریم.
این کارشناس مسائل بینالملل با اشاره به اختلافات ماهوی روسیه و چین با آمریکا و اروپا در موضوعات مختلف، اظهار داشت: ایران میتواند روی شراکت و همراهی پکن، مسکو و دیگر کشورها در مقابله با تحریمهای غرب حساب کند.
**همراهی روسیه با ایران**
صدرالحسینی در پاسخ به این سوال که آیا تحرکات اخیر روسیه در شورای امنیت و نامهنگاریهای رسمی این کشور، واقعاً در حمایت از ایران است یا بیشتر در راستای منافع کلان روسیه و اهرمسازی علیه غرب، گفت: در علم روابط بینالملل و علم اقتصاد، مهمترین مولفه تعاملات، «منافع ملی» کشورها محسوب میگردد. واقعیت این است که روسیه در طول بیش از یک دهه گذشته، همراهی قابل توجهی را در حوزه تامین منافع ملی ایران، چه در برخورد با تروریسم داعش در سوریه و چه پس از آن برای تقویت اقتصاد دو کشور، انجام داده است.
وی افزود: در طول هفتههای اخیر، چهره جدیدی از همراهی روسیه با اهداف کلان جمهوری اسلامی ایران در حوزه منافع ملی مشاهده میگردد. آرای مخالف روسیه و چین به موضوع مکانیسم ماشه و نوشتن نامه مفصل حقوقی مبنی بر غیرقانونی بودن فعال شدن ماشه و صدور بیانیه رسمی در این خصوص، از جمله اقداماتی است که به آن اشاره شد.
به گفته صدرالحسینی، قطببندیهای جدید در موضوع مکانیسم ماشه، به صورت واضحتر در حوزه روابط بینالملل آشکار و خودنمایی میکند. وی مدعی شد که سیالیت نظام بینالملل و حرکت قدرت از غرب به شرق در این ماجرا، از شکل و حوزه نظری به شکل عملی درآمده است و این امر میتواند با همکاری کشورهای مستقل در شرق همچون ایران، روسیه، هند، چین و برخی کشورهای عضو بریکس تسریع شده و نمود دقیقتری به جهانیان نشان دهد.
**نقش روسیه و چین در کمیته های تحریم**
این کارشناس مسائل بینالملل در پاسخ به این سوال که با توجه به اینکه اجرای تحریمها بدون عبور از کمیتههای تحریم ممکن نیست و روسیه و چین در این کمیتهها حضور پررنگی دارند، نقش این دو کشور تا چه اندازه میتواند مانع بازگرداندن تحریمها شود یا روند بازگشت را کندتر کند، تصریح کرد: مکانیسم اجرایی تحریمهای ادعایی شورای امنیت منوط به پیگیری و اجرای آنها در کمیتههای تحریم میباشد که اساساً مهمترین نقش در به اجرا در آمدن تحریمها را ایفا میکنند. از آنجا که روسیه و چین در این کمیتهها عضو بوده و نقش موثری ایفا میکنند، میتوانند در این خصوص مانع جدی ایجاد نموده و این سازوکار را از اساس بیاثر نمایند.
صدرالحسینی در پاسخ به این سوال که با توجه به شرایط موجود، دیپلماسی ایران باید بر چه اولویتهایی متمرکز باشد تا ظرفیتهای ساختاری سازمان ملل را به نفع خود تغییر دهد، گفت: به نظر میرسد با توجه به اتفاقاتی که در طول سالهای اخیر رخ داده و عدم کارآیی شورای امنیت سازمان ملل، و استفاده مکرر کشورهای غربی از حق وتو در موارد غیرمنصفانه و غیرعادلانه، موضوع تغییرات اساسی در چارچوب اداره جهان توسط سازمان ملل متحد، مورد توافق قابل توجهی میان کشورهای مستقل در شرق و غرب و آمریکای لاتین قرار گرفته است.
وی با اشاره به مخالفت ۱۴۲ کشور در مجمع عمومی با یکجانبهگرایی آمریکا در حمایت از رژیم صهیونیستی در جنایات مستمر آن در فلسطین و غزه، اظهار داشت: موقعیت کنونی در سازمان ملل، نزدیکی کشورهایی که به موضوع مهم استقلال و مخالفت با دخالت کشورهای بزرگ همچون آمریکا در مسائل داخلی و منطقهای آنها معتقدند را کاملاً آشکار کرده است. لذا از این موقعیت میتوان در راستای تغییراتی که عمده کشورهای جهان برای اداره جهان توسط یک نهاد بینالمللی به دنبال آن هستند، استفاده کامل را برد.
صدرالحسینی در پایان با تاکید بر اینکه جمهوری اسلامی ایران در طول حیات خود به اثبات رسانده که با پشتوانه مردمی، همواره با کمترین هزینه از همه ابزار قدرت سیاسی، دیپلماسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی خود برای عبور از چالشها استفاده نموده است، گفت: این مورد نیز از موارد قبلی مستثنی نخواهد بود.
منبع : مهر
