صف مالیات هنوز حذف نشده! مشاوران املاک در انتظار وعده هوشمندسازی
در شرایطی که کشور در مسیر هوشمندسازی نظام اداری و مالیاتی حرکت میکند، بسیاری از فعالان صنفی، بهویژه مشاوران املاک، هنوز درگیر سازوکارهای کند، دستی و زمانبر هستند. ادعای هوشمند شدن نظام مالیاتی، در عمل برای برخی اصناف تنها در حد شعار باقی مانده است. یکی از اصلیترین نمونهها، نحوه دریافت مالیات از دفاتر مشاوران املاک است؛ فرآیندی سنتی، پیچیده و فرسایشی که هم وقت میگیرد و هم هزینه.
گره سنتی در دل ساختار هوشمند: حرف و عمل یکی نیست
کیانوش گودرزی، رئیس اتحادیه مشاوران املاک تهران، اخیرا در مصاحبهای صریح از این وضعیت انتقاد کرده و میگوید: «سالهاست از سازمان امور مالیاتی درخواست کردهایم تا درگاه پرداخت آنلاین برای مالیات کمیسیون معاملات املاک راهاندازی شود، اما هنوز خبری نیست.»
این صحبت در شرایطی مطرح میشود که سازمان امور مالیاتی بارها از راهاندازی سامانه مودیان، یکپارچهسازی سیستم مالیاتی و پایان دادن به روشهای سنتی خبر داده، اما در عمل، بسیاری از صنوف هنوز گرفتار همان روندهای قدیمی هستند.
سه ماه استرس، یک روز پرداخت: چرخهای فرساینده
فرآیند فعلی پرداخت مالیات بر ارزش افزوده برای مشاوران املاک به این صورت است:
-
مشاور باید هر سه ماه یکبار اظهارنامه مالیاتی تنظیم و ثبت کند.
-
سپس این اظهارنامه بررسی، تشخیص، و گاهی اصلاح میشود.
-
در صورت اختلاف، باید مراحل اعتراضی طی شود.
-
پس از تأیید نهایی، مشاور به بانک مراجعه و مالیات را پرداخت میکند.
این فرآیند کهنه و بروکراتیک، نهتنها باعث اتلاف وقت میشود، بلکه فشار روانی و مالی زیادی به فعالان صنفی وارد میکند.
سامانه هست، اراده نیست!
گودرزی اشاره میکند که زیرساخت برای دریافت آنلاین مالیات وجود دارد. سامانهای مانند «کاتب» که قراردادهای ملکی در آن ثبت میشود، ظرفیت اتصال به سیستم مالیاتی را دارد. به عبارتی، به محض ثبت قرارداد، میتوان مالیات آن را بهصورت خودکار محاسبه و دریافت کرد؛ اما این ظرفیت استفاده نمیشود.
سامانه دیگری با نام «ادعا» نیز به زودی قرار است راهاندازی شود که باطلکننده تمامی اسناد عادی خواهد بود. این سامانه به گفته رئیس اتحادیه مشاوران املاک، قابلیت محاسبه حقالزحمه مشاور و حتی مالیات را در لحظه دارد. سؤال اینجاست: وقتی این حجم از زیرساخت فراهم است، چرا هنوز باید به صورت دستی و حضوری مالیات پرداخت شود؟
راهکار سادهای که اجرا نمیشود
گودرزی پیشنهاد مشخصی هم دارد:
درگاه بانکی برای پرداخت لحظهای مالیات بر ارزش افزوده.
او میگوید: «اگر هنگام انجام معامله، ۱۰ درصد مالیات از حق کمیسیون مشاور کسر و مستقیم به حساب اداره مالیات واریز شود، هم درآمد دولت زودتر وصول میشود و هم مشاور از دردسرهای بعدی نجات پیدا میکند.» این مدل، مشابه همان شیوهای است که در فروشگاههای زنجیرهای یا تاکسیهای اینترنتی اجرا میشود؛ پرداخت لحظهای و بدون دخالت دستی.
مزایای هوشمندسازی فوری مالیات برای همه
✅ برای دولت:
دسترسی سریعتر و شفافتر به درآمدهای مالیاتی، کاهش فرار مالیاتی و مدیریت بهتر جریان نقدینگی.
✅ برای مشاوران املاک:
کاهش اتلاف وقت، حذف صفهای طولانی و استرسهای فصلی، حذف مراجعه حضوری به اداره مالیات و بانک.
✅ برای مردم:
ثبات در نرخ خدمات مشاوران، شفافیت در محاسبه حقالزحمه، و مهمتر از همه، کنترل قیمتها از طریق نظارت سیستماتیک.
اگر هدف رضایتمندی مردم است، چرا تعلل؟
یکی از نکات مهمی که گودرزی به آن اشاره میکند، این است که رضایتمندی شهروندان و اصناف باید در اولویت دولت باشد. وقتی سامانه و زیرساخت مهیاست، دیگر جایی برای توجیه باقی نمیماند. با اجرای این طرح، هم مشاوران املاک از سردرگمی نجات مییابند و هم سازمان امور مالیاتی به هدف خود یعنی «شفافسازی و عدالت مالیاتی» نزدیکتر میشود.
اختلاف بین شعار و عملکرد؛ چالش همیشگی در نظام مالیاتی
نمونه موردی مشاوران املاک تنها یکی از دهها مثال مشابه در ساختار مالیاتی کشور است. این اختلاف بین «شعار دیجیتالی شدن» و «عملکرد سنتی» در بسیاری از بخشها وجود دارد. از صنف پزشکان گرفته تا طلافروشان، همه با مشکلاتی مشابه دست به گریبانند.
وقتی فرآیندهای سنتی، کارآمدی و انگیزه فعالیت اقتصادی را کاهش میدهد، نمیتوان انتظار داشت اقتصاد پویایی شکل بگیرد.
بهانههایی که دیگر خریدار ندارد
سازمان امور مالیاتی در پاسخ به این درخواستها معمولاً به پیچیدگیهای فنی، اتصال سامانهها، نیاز به آموزش کاربران یا احتمال بروز خطا اشاره میکند. اما واقعیت این است که در بسیاری از کشورها، چنین سامانههایی سالهاست اجرا میشوند و مدلهای موفق بسیاری وجود دارد که میتوان از آنها الگوبرداری کرد.
بررسی تطبیقی با کشورهای دیگر
در کشورهای پیشرفته، مالیات معاملات ملکی اغلب همزمان با ثبت قرارداد محاسبه و کسر میشود. مثلا:
-
در آلمان، قراردادهای ملکی بهصورت رسمی تنها از طریق دفاتر اسناد رسمی انجام میشود و مالیات همزمان دریافت میشود.
-
در امارات، به محض ثبت سند در سامانه دولتی، مالیات مشخص شده و توسط سیستم کسر میشود.
-
در ترکیه، دفاتر مشاور املاک به سامانه مالیاتی متصل هستند و هیچ نیازی به مراجعه حضوری یا ارسال فیزیکی اسناد وجود ندارد.
گام بعدی چیست؟
بر اساس اظهارات گودرزی، مذاکراتی با رئیس سازمان امور مالیاتی انجام شده و نظر مثبتی نسبت به این موضوع وجود دارد. همچنین جلساتی در حال برنامهریزی است تا روند اجرایی این طرح نهایی شود. این یعنی شاید در آیندهای نهچندان دور، بالاخره شاهد حذف روند سنتی پرداخت مالیات مشاوران املاک باشیم.
جمعبندی: اصلاح سیستم مالیاتی یا فرسایش اصناف؟
در نهایت باید پرسید:
تا چه زمانی باید میان «ادعای دیجیتالی شدن» و «عملکرد سنتی» در نظام مالیاتی کشور فاصله باشد؟ آیا وقت آن نرسیده است که این شکاف را با تصمیمهای اجرایی و اراده واقعی پر کنیم؟
اگر خواست حاکمیت، رضایتمندی شهروندان و اصناف است، تسهیلسازی همین فرایندهای ساده میتواند تأثیر بزرگی در اعتماد عمومی، رشد اقتصادی و بازگشت سرمایه به چرخه رسمی داشته باشد.
سوالات متداول
آیا مشاوران املاک موظف به پرداخت مالیات بر ارزش افزوده هستند؟
بله، طبق قوانین مالیاتی، دفاتر املاک باید درصدی از کمیسیون دریافتی را بهعنوان مالیات ارزش افزوده پرداخت کنند.
چرا مشاوران املاک نسبت به روش فعلی پرداخت مالیات معترض هستند؟
چون این روش زمانبر، دستی و با فرآیندهای اداری پیچیده انجام میشود و باعث اتلاف وقت و افزایش هزینهها میشود.
چه پیشنهادی برای اصلاح این روند مطرح شده؟
پرداخت آنلاین و لحظهای مالیات همزمان با انجام معامله از طریق اتصال سامانههای معاملاتی به درگاه مالیاتی.
آیا این پیشنهاد مورد توجه سازمان امور مالیاتی قرار گرفته است؟
طبق گفتههای گودرزی، مذاکراتی انجام شده و نظر مثبت از سوی سازمان وجود دارد، اما هنوز اجرا نشده است.
